یکشنبه , 20 اکتبر 2019
خانه | حقوق بین الملل | حقوق محیط زیست
حقوق محیط زیست

حقوق محیط زیست

تا 60 سال پیش محیط زیست در میان موضوعات مهم و مورد علاقه بنیان گزاران سازمان ملل متحد هیچ جایی نداشت. اما امروز با توجه به اهمیت کیفیت زندگی به عنوان یک شاخص مهم در ارزیابی سطح جوامع، مجبور هستیم برای حفظ و استفاده عقلانی از    باقی مانده سرمایه طبیعی جهان تلاش بسیار داشته باشیم.
با توجه به آن که پایداری محیط زیست جهانی یکی از اهداف هشتگانه توسعه ای هزاره سازمان ملل می باشد، در این بین برنامه محیط زیست سازمان ملل نقشی کلیدی و جهانی در آگاهی رسانی و تضمین فعالیت های زیست محیطی در حال انجام به منظور تلاش به سوی نزدیک شدن به توسعه پایدار در سطح جهانی را دارد.در یک نگاه این سازمان با ارائه مشورت های سیاست محورانه ، می تواند به تصمیم گیران در بخش های دولتی و خصوصی ، بازرگانی و جامعه مدنی کمک های شایانی نماید.
برنامه محیط زیست سازمان ملل دفتری طراحی شده در سیستم سازمان ملل است که وظیفه آن توجه به مسائل و مشکلات محیط زیستی در دو سطح جهانی و منطقه ای است.براساس این برنامه ، مسائل محیط زیست و مرور خطراتی که متوجه آن است به جامعه جهانی و دولت ها یادآوری میشود و در خصوص رابطه میان توسعه و حفظ محیط زیست سیاست های معقولی مطرح می گردد.
برنامه محیط زیست سازمان ملل به شکل شفاف ماموریت خود را این گونه تعریف نموده است .مهیاسازی زمینه های هدایتی و تشویق به مشارکت در امر توجه به محیط زیست از طریق اطلاع رسانی و آگاه سازی ملت ها و مردم به منظور بهسازی و ارتقای کیفیت زندگی بدون آسیب رسانی به منافع نسل آینده.
مصوبه مجمع عمومی سازمان ملل در سال 1972، منشور 21 کنفرانس سازمان ملل در خصوص محیط زیست و توسعه ، اعلامیه جهانی سازمان ملل در نایروبی در سال 1997 و گردهمایی سران جهان در سال های 2002 و 2005 در خصوص مدیریت محیط زیست در سطح بین الملل تاکنون همگی از ابزارها و منابعی بوده اند که اهداف و برنامه ریزی های این دفتر متاثر از دستورات و مصوبات آن بوده است.
شورای مدیریتی این دفتر سالانه گزارشهای کاری خود را از طریق شورای اقتصادی و اجتماعی مجمع عمومی سازمان ملل متحد به این سازمان ارائه مینماید .در برنامه محیط زیست سازمان ملل دولت های عضو شامل 58 کشور میباشند که توسط مجمع عمومی سازمان ملل برای مدت 4 سال انتخاب می شوند، در این برنامه قاره آفریقا دارای 16 کشور عضو، آسیا 13 عضو، اروپای شرقی 6 عضو ،آمریکای لاتین و کارائیت 10 عضو و اروپای غربی و دیگر کشورها دارای 13 عضومی باشند.شایان ذکر است جمهوری اسلامی ایران تا 31 دسامبر 2007 جزء دولت های عضو در این برنامه می باشد.

تاریخچه تاسیس و اهمیت برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد برای جهان

پس از کنفرانس 1972 سازمان ملل در استکهلم در خصوص  بشریت و محیط زیست، برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد به عنوان بازوی جهانی و اجرایی این سازمان در موضوع محیط زیست و حفظ و نگهداری آن در زیرمجموعه این سازمان تاسیس گردید.
براساس این برنامه مرکب از 58 دولت که توسط مجمع عمومی سازمان ملل برای 4 سال انتخاب میشوند موظف به ارزیابی وضعیت محیط زیست جهانی، تدوین برنامه های محیط زیستی در سطح جهانی و فراهم آوری بودجه لازم برای این امور گردید.
دفتر مرکزی این برنامه در نایروبی پایتخت کنیا مستقر گردید و از آنجا وظیفه هدایت برنامه ها و نیز مدیریت کاری سایر دفاتری را که بعدها در دیگر کشورها تاسیس شد عهده دار گشت.
کنفرانس استکهلم پذیرش این واقعیت توسط جامعه جهانی بود که توسعه و محیط زیست به شکل جدایی ناپذیری به هم وابسته و برهم تاثیر گذار می باشند .پذیرش این واقعیت در سه دهه اخیر موجب انجام تحقیقات مفصلی شد که هدف آن کسب شناخت و نیز آگاه سازی جامعه جهانی در خصوص موضوعات محیط زیستی با نگاهی انتقادی به آنچه تاکنون د رجهان انجام گرفته است بود.
نتیجه این تحقیقات منجر به وضع قوانین جهانی محیط زیستی بین المللی ، منطقه ای و ملی گردید که تا قبل از تاسیس این دفتر چنین اتفاقی در جهان معاصر نیفتاده بود.
طی دو دهه گذشته کنفرانس های محیط زیستی برپا شده توسط این برنامه در موضوعات مختلف نظیر تنوع زیستی ، گونه های جانداران و نباتات در خطر نابودی ، نظارت و هدایت جنبش های محیط زیستی، تخریب لایه ازن و … توانسته در سطح جهانی بسیار تاثیر گذار باشد.
شاید بتوان گفت یکی از موفق ترین و شناخته شده ترین فعالیت های این برنامه تاکنون پروتکل 1987 مونترال در خصوص حفظ لایه ازن باشد.پروتکلی که نتایج آن تا امروز در بسیاری از کشورهای دنیا قابل رویت و دائما نیز در حال پیگیری است.
در همان سال که این پروتکل امضا شد کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه این دفتر گزارشی را تحت عنوان آینده مشترک ما به چاپ رساند.در همین گزارش بود که برای نخستین بار مفهوم توسعه پایدار به شکل شفاف برای جهانیان تعریف شد .توسعه ای که در عین پاسخ گویی به نیازهای نسل حاضر خطری را متوجه منابع مورد نیاز به پاسخ گویی به نیازهای نسل آینده فراهم نیاورد.
در سال 1992 کنفرانس سازمان ملل در خصوص توسعه و محیط زیست در ریودوژانیرو برزیل برگزار شد.هدف از برگزاری این کنفرانس استکهلم در سال 1972 به این سوی توسط این دفتر و نیز کشورهای جهان انجام گرفته بود.از دیگر اهداف این کنفرانس ارزیابی میزان تخریب محیط زیست در جهان در بستر تلاش های ملی و بین المللی کشورها به منظور نیل به توسعه محیط زیستی پایدار بود.مسائل محیط زیست و رشد و علاقه نسبت به آن بود.اعلام کنوانسیون های تغییرات آب و هوا و نیز تنوع زیستی و نیزایجاد کمیسیون توسعه پایدار از نتایج کنفرانس 1992 ریودوژانیرو بود.
بیانیه پایانی ریو تحت عنوان منشور 21 سازمان ملل برای ایجاد توسعه پایدار در قرن بیست و یکم یک برنامه عملیاتی را ارائه نمود.این برنامه با در بر داشتن سه بعد اجتماعی ، اقتصادی و زیست محیطی اهمیت و وظایف جدیدی را برای کاربرنامه محیط زیست سازمان ملل تعریف نمود.

نگاه هزاره ای و نقش برنامه محیط زیست سازمان ملل

طی دهه 90 میلادی اصول توسعه پایدار در کنفرانسهای بین المللی گوناگونی طرح شد .هدف اصلی منشور 21 درگیر شدن بیش تر جامعه مدنی در امر توسعه پایدار و افزایش توجه بیش از پیش بخش خصوصی به این امر بود.با این حال،در همان سال جهان شاهد افزایش چشمگیر حرارت کره زمین به واسطه فعالیتهای انسانی و تخریب منابع طبیعی مرتبط با این مسئله بود.جمعیت با ورود به هزاره جدید به مرز 6میلیارد نفر رسیده که این امر باعث افزایش فشار بر اکوسیستم این کره خاکی گردیده است . در سال 1987 و مجدداً 1992 سران جهان تعهد خود به اصول توسعه پایدار را صراحتاً اعلام کردند ، اما با ورود به هزاره جدید الزام به رعایت این تعهدات بیش از پیش خودنمایی میکند.در همین راستا در ماه مه سال 2000 برنامه محیط زیست سازمان ملل در شهر مالمو در سوئد گردهمایی را برگزار نمود که هدف از آن تاکید عمیق بر این موضوع بود که فشار بر منابع محیط زیستی در جهان به نقطه بحرانی و خطرسازی رسیده است.
نتایج این نشست تعیین اهداف توسعه ای هزاره جدید بود که در آن مجموعه ای از توافقات بین المللی مشخص و معین گردید.
پایداری محیط زیست به عنوان مهم ترین هدف طرح شده در این نشست بیش از پیش برنامه محیط زیست برای سازمان ملل متحد را موظف نمود تا توجه مضاعفی به جنبه محیط زیستی توسعه داشته باشد.
هزاره جدید چالش ها و نیز فرصت های جدیدی را متوجه این برنامه نموده است .همایش ها و نشست های متعدد بعدی سازمان ملل بین سالهای 2002 تا 2005 بیش از پیش برنامه محیط زیست سازمان ملل را موظف به توجه عمیق تر به مسئه توسعه پایدار و محیط زیست نمود.
نقش برنامه محیط زیست سازمان ملل در ارتباط میان فرآیند توسعه و حفظ محیط زیست
باتوجه به وظیفه ای که اهداف هزاره ای سازمان ملل برای برنامه محیط زیست این سازمان تعریف نمود و نیز سمینارهای پیشین ، مسئولیت های این برنامه برای نیل به توسعه پایدار را میتوان در قالب موضوعات زیر خلاصه نمود:
1-    تشویق کشورها و نهادها به همکاری بین المللی در زمینه محیط زیست و اتخاذ سیاست های حمایتی
2-    نظارت بر وضعیت محیط زیست جهانی و جمع آوری اطلاعات محیط زیستی مربوطه
3-    افزایش آگاهی های زیست محیطی و شیوه های حل مسائل مربوطه میان دولتها، بخش خصوصی و دیگر بخش های جامعه مدنی
4-    تسهیل همکاری میان فعالیت های بخشی سازمان ملل در موضوعات مربوط به مسائل محیط زیست جهانی
5-    توسعه برنامه های منطقه ای برای پایداری محیط زیست
6-    کمک و پاسخ به نیازهای دستگاه های اجرایی ، وزارت خانه ها و سازمان های محیط زیستی خصوصاً در کشورهای در حال توسعه و کشورهایی با اقتصاد در حال گذار با هدف تدوین سیاست های محیط زیستی
7-    حمایت های فنی و توانمندسازی کشورهای جهان در خصوص مسائل محیط زیستی
8-    کمک به توسعه قوانین بین المللی حفظ محیط زیست و ارائه مشاوره کارشناسی در خصوص توسعه و استفاده از ابزار و مفاهیم محیط زیستی

نتایج عمده فعالیت های برنامه سازمان ملل متحد تاکنون

1-    حصول توافقات بین المللی به منظور ارتقای حفاظت از محیط زیست
2-    ارزیابی های دوره ای و پیش بینی های علمی منجر به تصمیم گیری های صحیح و پاسخ مناسب به تهدیدهای زیست محیطی در نقاط مختلف جهان
3-    دادن مشاوره به بخش های مختلف محیط زیستی کشورهای جهان در راستای توسعه پایدار و حفظ آن
4-    آگاهی رسانی گسترده و توانمندسازی مدیریت محیط زیستی بین دولت ها و بخش خصوصی در کشورهای مختلف جهان
برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد درحال حاضر پنج اولویت کاری در سطح جهان را در دستور کار فعالیت های خود قرار داده است:
*    ارزیابی های محیط زیستی و آگاهی رسانی در خصوص خطرات تخریب محیط زیست به جهانیان
*    توسعه ابزارهای سیاسی
*    ارتقای همکاران با پیمان نامه های محیط زیستی
*    انتقال تکنولوژی
*    حمایت از آفریقا

پراکندگی دفاتر برنامه محیط زیست سازمان ملل در جهان

پایگاه جهانی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد در شهر نایروبی پایتخت کنیا قرار دارد.برنامه محیط زیست سازمان ملل یکی از دو برنامه این سازمان است که مقر آن در کشورهای در حال توسعه قرار دارد(برنامه اسکان سازمان ملل نیز در نایروبی قراردارد).
استقرار دفتر مرکزی برنامه محیط زیست سازمان ملل در آفریقا به این دفتر کمک می نماید تا شناخت دست اولی از مسائل محیط زیستی که کشورهای در حال توسعه با آن گریبان گیر هستند به دست آورد.چشم انداز و دورنمای این دفتر در ساختار سازمانی، فعالیتها و کارکنان آن کاملاً منعکس می باشد.کارکنان برنامه محیط زیست سازمان ملل از 100 کشور مختلف جهان میباشدند که یک سوم آن ها یعنی حدود 1000 نفر در نایروبی زندگی و کار میکنند.سایر کارکنان این مجموعه در 28 شهر در25 کشور جهان پراکنده هستند.
به طور کلی برنامه محیط زیست سازمان ملل در جهان دارای 6 دفتر منطقه ای می باشد:
–    آفریقا: نایروبی ، کنیا
–    آسیا و اقیانوسیه: بانکوک ، تایلند
–    اروپا: ژنو، سوئیس
–    آمریکای لاتین و کائیب: مکزیکو سیتی، مکزیک
–    آمریکای شمالی : واشنگتن دی سی ، آمریکا
–    غرب آسیا: منامه ، بحرین
برنامه محیط زیست سازمان ملل در پاریس نیز دارای یک دفتر مهم میباشد و بخش مربوط به تکنولوژی ، صنعت و اقتصاد ( یکی از 8 بخش کاری این برنامه ) در آنجا مستقر می باشد .دفتر پاریس نیز زیر شاخه هایی در سوئیس و ژاپن دارد.
همچنین برنامه محیط زیست سازمان ملل در آدیس آبابا، بروکسل، قاهره،پکن،برازیلیا، مسکو و نیویورک دارای دفاتر رابط می باشد که وظیفه آنها ارتباط با اتحادیه آفریقا، اتحادیه اروپا و اتحادیه عرب میباشد.
براساس گزارش مالی سال 2005-2004 سازمان ملل در میان 25 کشور اولی که بالاترین سطح حمایت مالی از برنامه محیط زیست این سازمان را داشته اند، ایالات متحده عربی قرار دارند.کشورهای هلند، فرانسه، فنلاند، ژاپن، ایتالیا و سوئیس در جایگاه های بعدی قرار دارند.

برنامه محیط زیست سازمان ملل در عمل
برنامه محیط زیست سازمان ملل بلند گوی محیط زیستی و صدای محیط زیست در سیستم سازمان ملل می باشد . این برنامه حامی ، آموزش دهنده، سازمان دهنده، تسهیل کننده و تشویق کننده استفاده عقلانی از منابع طبیعی کره زمین برای توسعه پایدار میباشد.
برنامه محیط زیست سازمان ملل با کلیه بخشهای سازمان ملل ، سازمان های بین المللی ، دولتهای ملی، سازمانهای غیر دولتی، بخش های تجارت و بازرگانی ، بخش صنعت، رسانه ها و جامعه مدنی همکاری مستمر دارد.
کارهای عمده برنامه محیط زیست سازمان ملل در عمل شامل موارد زیر میگردد:
–    ارزیابی شرایط و تمایلات محیط زیستی در سطح ملی ، منطقه ای و جهانی
–    توسعه موافقت نامه های محیط زیستی در دو سطح ملی و بین المللی و نیز ابزارهای حقوقی
–    تقویت نهادها و موسساتی برای مدیریت عقلایی محیط زیست
–    تسهیل انتقال دانش و تکنولوژی برای توسعه پایدار
–    تشویق به همکاری ها و رهیافت های نوین در جامعه مدنی و بخش خصوصی
برنامه محیط زیست سازمان ملل برای انجام و تسهیل مدیریت محیط زیست به منظور نیل به توسعه پایدار از طریق هشت بخش کاری برنامه های خود را عملیاتی می نماید:
بخش مربوط به ارزیابی و گرم شدن کره زمین
این بخش مسئول تجزیه و تحلیل وضعیت محیط زیست جهانی فراهم آوری اطلاعات مربوط به گرم شدن کره زمین و ارزیابی تمایلات زیست محیطی در مقیاس منطقه ای و جهانی به منظور سازماندهی و تشویق همکاری های بین المللی و پیاده سازی آن در عمل میباشد.
بخش تکنولوژی ، صنعت و اقتصاد
این بخش باسازمان های بین المللی و غیردولتی دولتهای محلی و ملی و بخش های بازرگانی و صنایع همکاری می نماید . هدف از این همکاری ها توسعه سیاستها، استراتژی ها و رفتارهایی است که با محیط زیست موافق تر و سازگارتر باشند. هزینه های محیط زیستی را تقلیل دهند استفاده بهینه از منابع طبیعی نمایند و آلودگی ها و خطرات زیست محیطی متوجه انسان را کاهش دهند.

بخش توسعه سیاسی و حقوقی

این بخش تلاش دارد به دولتها ودیگر اعضای جامعه بین المللی کمک کند تا با استفاده از ابزار حقوقی و قانونی پاسخ های سیاسی مناسب و هم شکل در مقابل مسائل محیط زیستی ارائه نمایند.همچنین پیگیری راهکارهای تقویت قوانین محیط زیستی نیز در این بخش دنبال می شود.
بخش اجرای سیاست های زیست محیطی
این بخش با مشارکت کنندگان بین المللی و ملی در تعامل است هدف از این تعامل در دسترس قرار دادن ارزیابی های فنی و سیاست های زیست محیطی و نیز تقویت توانایی های مدیریت محیط زیستی کشورهای در حال توسعه و کشورهایی با اقتصاد در حال گذار می باشد.
بخش همکاری های منطقه ای
این بخش به اجرای برنامه های جهانی این سازمان از طریق تاسیس ، مشارکت و تسهیل همکاری های منطقه ای در پاسخ به مسائل محیط زیستی اقدام مینماید.توسعه سیاست ها و برنامه های محیط زیستی منطقه ای و جهانی افزایش آگاهی های عمومی در خصوص موضوعات محیط زیستی و ایجاد بستر مناسب برای رفتارهای محیط زیستی و دیگر وظایف کاری این بخش است.
بخش کنوانسیون های زیست محیطی
این بخش با تقویت اجرایی موافقت نامه های محیط زیستی چند جانبه تلاش می نماید پایداری اکوسیستم را برای بهره برداری نسل حاضر و نیز نسل آینده از آن تضمین بخشد.
بخش ارتباطات و روابط عمومی
این بخش وظیفه رسانیدن پیام برنامه محیط زیست سازمان ملل را به تمامی افراد ذینفع و مخاطبان این برنامه ، افزایش آگاهی های محیط زیستی ، تاثیرگذاری بر گرایشات ، رفتارها و تصمیم گیری های محیط زیستی در سطح محلی و جهانی و در نهایت ارتقای جایگاه جهانی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد بر عهده دارد.این بخش تلاش می نماید این وظیفه را از طرق مختلف نظیر رسانه ها، اینترنت ، محصولات سمعی بصری معرفی رویدادهایی نظیر روز جهانی محیط زیست و جایزه های زیست محیطی به گوش جهانیان برساند.

بخش تسهیل همکاری در مسائل محیط زیست جهانی

در قالب این بخش برنامه محیط زیست سازمان ملل با دولت ها ، سازمان های غیردولتی ، دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی در زمینه توسعه ایده های کاری ایشان و اجرایی نمودن آن ، مدیریت پروژه ها و حمایت های فنی و اجرایی این پروژه ها همکاری می نماید.موضوعات کاری در این بخش شامل شش حوزه اصلی میگردند.تنوع زیستی، تغییرات آب و هوایی ، آب های بین المللی ، تخریب لایه ازن ، تخریب زمین و آلودگی ارگانیکی پایدار.

یک نظر

  1. باسلام
    من دانشجوی کارشناس ارشد و در مورد سیاست گذاری محیط زیست تحقیق میکنم مرا با مطالب خود یاری رسانید

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*