دوشنبه , 16 سپتامبر 2019
خانه | حقوق بین الملل | آداب مذاكرات بين المللي
آداب مذاكرات بين المللي
آداب مذاکرات بین المللی، لباس پوشیدن،نحوه دست دادن،آداب نشستن و...

آداب مذاكرات بين المللي

آداب مذاكرات بين المللي

لباس پوشیدن، نحوه دست دادن، آداب نشستن و…

پروتکل چیست؟

(تاثیر جادویی تشریفات بر نگرش و رفتار مخاطبان)

تشریفات در فارسی از مصدر عربی تشریف و از ریشه شرف می آید که معادل لاتین کلمه Protocol پروتکل) است. پروتکل از ریشه یونانی پروتکلوم/ پروتکلن Protocollum/Protocollun می‌آید که در منابع خارجی به دو معنی است:

 

اول، به معنی صندوقی که اسناد را در آن می‌گذاشتند و دوم، برگه‌ای که حاوی خلاصه‌ای از مندرجات مجموعه‌ای از مدارک بود که روی آن مجموعه الصاق می‌شد. ظاهرا هنوز هم‌این کلمه به برگه‌ای که حاوی اطلاعات یک کالا است و بر آن کالا یا جعبه حاوی آن الصاق می‌شود، اطلاق می‌گردد. کلمه پروتکلن خود از دو جزء “پروت”-Prot به معنای پاپیروس(کاغذ) و “کولا” Kolla به معنی چسب تشکیل شده است. در رم باستان نیز پروتکلونت Protocollunt به نوشته‌ای می‌گفتند که در صدر صفحه نخست یک سند، توسط سردفتران اسناد رسمی‌درج می‌شد.

در زبان عرب، شرف به معنای مجد، علو و بزرگی است و در بعضی از کتب لغت تشریفات را‌ اینگونه تعریف کرده اند: “آداب و رسومی‌که در استقبال و دیدار دولتمردان به کار می‌رود.” در منابع فارسی از جمله فرهنگ معین، در تعریف تشریفات آمده است: “مراسم پذیرایی آبرومندانه”، و نیز”لوازم پذیرایی آبرومندانه”. لغت نامه دهخدا دو معنای متفاوت ارائه می‌کند: آرایش و زینتی که جهت پذیرایی میهمان محترم در خانه دهند و آنچه از مأکون و مشروب(نوشیدنی) حاضر نمایند.”

اما معنای دوم که دهخدا عرضه می‌دارد، مایه تفسیر و تعبیر متفاوت شده است: “تکلفی که میزبان جهت خوشگذرانی میهمان کند.”‌این تعریف دوم دهخدا از تشریفات که به احتمال قوی نتیجه مشاهدات او از ترتیبات تشریفاتی معاصرش بوده است، منشأ تعابیر و تفاسیر منفی کارها و امور تشریفاتی دوره حاضر است.

البته نمی توان انکار كرد که بسیاری از کارهای تشریفاتی اواخر عصر قاجار و دوره پهلوی در‌ایران که بعضا به طور کامل و آشکار از تشریفات معمول در دربارهای اروپای غربی تقلید می‌شد، و برخی دیگركه به دلایل متعدد انتخابی بود و پنهانی صورت می‌گرفت، می‌توانست بر تفکر مردمان فرهیخته هم اثر بگذارد.

اما در غرب، امروزه کلمه پروتکل چند معنی و کاربرد دارد که به آنها اشاره می كنیم:

پروتکل در معنی نخست به ترتیباتی اطلاق می‌شود که برای خطاب و تعامل، میزبانی و میهمانی، ملاقات و مذاکره با سران کشورها، دولت‌ها و سایر مقامات رسمی‌کشورهای دیگر تنظیم و اجرا می‌شود. مثل نحوه خطاب کردن یک رییس جمهور، یک وزیر، یک سفیر و سایر مقامات همردیف آنها، نحوه استقبال، پذیرش، تعیین محل جلوس، نحوه مذاکره، بدرقه، و ترتیبات لازم در دیدارها و میهمانی‌هایی که برای آنها برگزار می‌شود، رعایت ترتیب تقدم مقامات دارای موقعیت برابر شغلی هنگامی‌که در یک زمان و در یک جا با هم حاضر می‌شوند، مثل ترتیب تقدم سفرای مقیم یک پایتخت در یک مراسم رسمی‌ و نحوه مکاتبه با‌ این مقامات و چگونگی کاربرد اصطلاحات و عبارات تشریفاتی که درسنت مکاتبات مرتبط با نمایندگی‌ها و نمایندگان خارجی معمول شده است. برخی، حتی رعایت ظرایف امور دیپلماتیک و مانند آن را هم تشریفات می‌گویند.

در وزارتخانه‌های امور خارجه بسیاری از کشورها، به اداراتی که امور مندرج در بند اول را مدیریت می‌کنند، مثل تنظیم ملاقات‌ها، میهمانی‌ها، دستور مذاکرات و محل جلوس اعضای هیأت‌های سیاسی در جلسات مختلف و به اداراتی که امور مربوط به ورود و خروج، اقامت و مسائل گمرکی اعضای کادر سیاسی نمایندگی‌های خارجی مقیم یک کشور را تنظیم می كنند، “اداره پروتکل” می‌گویند که معادل اداره یا اداره کل تشریفات، در ‌ایران است. در تعدادی از کشورهای عربی، ‌این نهاد را “اداره مراسم ” می‌خوانند.

سندی را که حالت پیش نویس [اولیه] دارد و به عنوان سابقه مذاکرات مقدماتی در خصوص یک تفاهم و توافق درنظرگرفته شده را، گاه پروتکل و گاه “مقاوله نامه” می‌خوانند، مانند انواع مقاوله نامه‌هایی که در پایان برخی از سفرهای مقامات رسمی، میان کشورهای مختلف به امضا می‌رسد. همچنین تعدادی از صورتجلسات و اسنادی که نمایندگان سیاسی کشورها (دیپلماتها- اعضای کادر سیاسی سفارتخانه‌ها) در کنفرانس‌ها و کنگره‌ها، پس از انجام مذاکرات مفصل در یک مقطع زمانی، نسبت به آنها تفاهم کرده اند را پروتکل نامیده اند، مثل پروتکل معروف کیوتو Kyoto Protocol on Climate Change در خصوص گرم شدن كره زمین ناشی از گازهای گلخانه‌ای.

در برخی دیگر از منابع، پروتکل به مثابه نزاکت و منش دیپلماتیک، نزاکت اجتماعی، و نیز به عنوان دستور کار یک اجلاس، سیاهه یک معامله، نسخه دوم از هر سند اصلی و کنوانسیونی که هنوز به تصویب نرسیده آمده است و کلا در مورد انواع اسناد حقوقی، مالی، تجاری، از جمله قرارداد، توافقنامه، پیمان، تفاهم نامه، صورتجلسه، آیین نامه نحوه انجام و اعمال دستورالعمل‌های مختلف و حتی حقوق مدنی و حقوق بین الملل، واژه پروتکل به کار رفته است.

در شبکه ارتباطات کامپیوتری نیز کلمه “پروتکل” مصرف دارد و منظور از آن عبارت است از: مقررات حاکم بر مبادله اطلاعات، استانداردهای تبادل اطلاعات/داده‌ها بین هر سیستم کامپیوتری با تأیید استاندارد، سیگنال‌ها، کدها و فرامین از پیش تعریف شده برای تبادل داده‌ها بین سیستم‌ها وارتباطات بین واحدها در‌ایستگاههای کاری مختلف که قواعد و فرمت‌هایی را برای مبادله پیام‌ها تعریف می‌کند.
حداقل در دو زمینه دیگر نیز از کلمه پروتکل استفاده شده که به طور مختصر به آنها اشاره می‌شود:

شرح تفصیلی یک تجربه علمی ‌یا درمانی یا روش درمانی در برخی از حرف پزشکی، علمی ‌و ایمنی، مانند پروتکل برخی از کارهای دندانپزشکی، دانشگاهی و ‌ایمنی در فلسفه عملی، به بیانی که تجربه بلافصل یا ادراک را تعریف می‌کند، نیز “پروتکل” می‌گویند.

نكته آخر اینكه امروزه بسیاری از مردم و دیپلماتها در دنیای پیشرفته از واژه ceremony به معنای تشریفات استفاده می‌كنند.

 

مرد را لباس او می سازد

یک کارشناس رفتاری و تشریفات می گوید « لباس انسان آنچنان بلند سخن می گوید که اجازه نمی دهد حرف دهان او را بشنویم!» بنابر این، افراد برای حضور در جلسات رسمی بسیار بسیار ضروری است که لباس آراسته داشته باشند.

مرحوم دكتر ذوالعین در پنجمین كتاباب خود به اداب تشریفات پرداخته است ، مرد بزرگی كه در شهریورماه 1378 به رحمت ایزدی پیوست.

ذوالعین جدا از جایگاه دیپلماتیك و علمی،‌عكاسی هنرمند بود كه جایزه بین المللی عكاسی نیویورك را از آن خود كرد. او همچنین كارتونیستی شاخص و ممتاز بود كه چندین جایزه، از جمله جایزه اول بین المللی “حرم امن” را به خود اختصاص داد.

ذوالعین ، جهانگردی استثنایی هم بود كه دو بار تمام پنج قاره را سیاحت كرد و گزارش های جالب وخواندنی اش از اقصی نقاط دنیا در مجلات و روزنامه ها منتشر می شد. تالیفات اش سرشار از تجربیات گسترده شخصی ، اجتماعی وسیاسی وسیع اوست.

كتاب “آداب و تشریفات دیپلماتیك” نیز حاصل این تجربیات است، به انضمام مطالعات و تحقیقات او طی سال ها كار در وزارت امور خارجه، به ویژه در مقام معاونت و رییس كل تشریفات آن وزارتخانه. هرچند كتاب های دیگر او نیز از هر حیث ممتازاست و مورد استقبال محافل علمی و دانشگاهی قرار گرفته،اما جای كتاب “آداب و تشریفات دیپلماتیك” ، چه در محافل دانشگاهی و چه در وزارت امور خارجه ، بسیار خالی بود. زیرا تالیف وتحقیقی بدین شكل وسیع و استاندارد در مقوله تشریفات تاكنون در ایران عرضه نشده است.

توجه به تشریفات و نقش ممتاز آن در فضای دیپلماسی و روابط دیپلماتیك بسیار ضروری می نمود و او انجام این بار سنگین را به عهده گرفت.

تلقی مردم از تشریفات معمولاً مترادف است با پذیرایی ها، میهمانی ها،‌اتومبیل های آخرین مدل،پوشیدن لباس های پرزرق و برق و پرداختن به امور بی اهمیت وسطحی . اما ذوالعین می نویسد: “تشریفات طی تاریخ به نحوی از انحاء وجود داشته .در خانه، اداره، مدرسه، اماكن عمومی، در روابط عمومی و غیره.در واقع عرف، تشریفات را ساخته و تدریجاً تكمیل كرده است. ولی تشریفات دیپلماتیك در روابط ملی حضور و تجلی دارد.”

در ادامه، نویسنده دقیقاً شرح می دهد كه چگونه تشریفات نقش اولیه و اساسی در روابط دیپلماتیك و دیپلماسی دارد؛ در ملاقات ها،افراشتن پرچم، سرود ملی، مذاكرات، ضیافت ها، مسافرت ها، همایش ها، برگزاری سفر مقامات دولتی، آیین پذیرش سفیران، مذاكرات بین دولت ها، انعقاد عهدنامه، تعیین و اعطای نشان، تشكیل كنفرانس های بین المللی، تنظیم فهرست تقدم مقامات مملكتی و…

مرحوم ذوالعین الحق كه كاری بس مهم ، خاص و سودمند را به جامعه علمی و دانشگاهی و همچنین به وزارت امور خارجه عرضه كرده است كه می توان از آن بهره ها گرفت.

این كتاب وزین در دویست و نود و شش صفحه و در شش فصل به نگارش درآمده و توسط انتشارات نشر میزان چاپ شده است.

 

آداب مذاکرات بین المللی، لباس پوشیدن،نحوه دست دادن،آداب نشستن و...

آداب مذاکرات بین المللی، لباس پوشیدن،نحوه دست دادن،آداب نشستن و…

راز کت و شلوارهای سـرمه‌ای

آداب تشریفات برای هر رنگ و هر لباسی تعریفی مشخص دارد. در صحنه‌ بین‌المللی کت ‌وشلوار سرمه‌ای رنگ اقتدار و صداقت و اعتماد است. روانشناسان می‌گویند که آدم‌های باهوش سرمه‌ای می‌پوشند.
به لبا‌س‌های محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه و عراقچی و تخت‌روانچی معاونان او دقت کنید. به لباس‌های جان کری و بقیه وزاری امور‌خارجه کشورهای 1+5 هم. آنها هیچ‌وقت کت و شلوار روشن نمی‌پوشند.

اغلب کت و شلوار‌هایی سرمه‌ای به تن دارند. به نحوه دست دادن و حرکات آنها و پشت میز نشستن‌ها هم دقت کنید. انگار همه از الگوی خاصی تبعیت می‌کنند.

بله، آنها بر اساس آداب خاصی این تشریفات را رعایت می‌کنند. تشریفاتی که علی‌محمد بیدارمغز، رایزن اول کادر سیاسی وزارت امور خارجه از آنها رمزگشایی می‌کند.

آداب غذا خوردن
در عرصه‌ دیپلماسی بین‌المللی هیات میزبان قبل از مذاکره مهمان را به ناهار و شام کاری دعوت می‌کند و از نحوه‌ غذا خوردن او نتیجه می‌گیرد که با چه تاکتیکی باید مذاکره کند.

دسته‌ فنجان را باید به همان سمت که بالا می‌بریم، پایین بگذاریم. یکی از آداب غذا خوردن در مراودات اجتماعی این است که وقتی کسی بر سر میز غذا مورد خطاب قرار می‌گیرد، باید دست از خوردن بکشد و به حرف‌های او گوش کند.

وعده‌های غذایی
این وعده‌ها هم تشریفات خاص خودش را دارد، صبحانه هفت صبح سرو می‌شود و معمولا یک ساعت و نیم به طول می‌انجامد. ناهار رسمی یک تا سه بعدازظهر و شام اول هفت تا 9. شام دوم 9 تا 11 شب.

آداب نشستن سر میز مذاکره
ممکن است روسای هیات میزبان و مهمان روبه‌روی هم یا کنار هم بنشینند که هر کدام ضابطه‌ خاصی دارد. اما اگر کنار هم می‌نشینند یکی از ضوابط محکم آن از این قرار است که رئیس هیات مهمان حتما باید دست راست میزبان بنشیند.

تا زمانی که روسای دو هیات بر سر میز نشسته‌اند، هیچ‌کس بدون مجوز از رئیس خود نباید میز را ترک کند. مردان نباید کتشان را در بیاورند. هیچ‌کس نباید با تلفن همراه مشغول مکالمه باشد.

هیچ‌کس نباید مشغول خواندن کتاب و روزنامه شود. مردان نباید تلفن و ديگر ملزومات خود را روی میز بگذارند یا اينكه زنان کیف خود را از دسته‌ صندلی آويزان كنند.

کسی نباید مشغول تعمیرات زیبایی شود؛ موهای خود را شانه کند. عطسه کردن و دست‌به‌دست کردن نمک و فلفل و خلال کردن دندان هم هر کدام تشریفاتی دارد.

زبان بدن در مذاکرات
کلمات در مذاکرات ‌فقط هفت درصد پیام را منتقل می‌کنند، 38 درصد را آهنگ صدا و 55 درصد را زبان بدن به نمایش درمی‌آورد. برخی از حرکات بدن به‌خصوص حرکات صورت و چشم، اگر عمدی انجام شود، می‌تواند تعبیر بی‌ادبانه‌ای داشته باشد.

اگر کسی دارد با شما صحبت می‌کند و شما نگاه‌تان را از او بگیرید به این معنی است که نمی‌خواهید حرف او را بشنوید. از سر بینی نگاه کردن نشانه تحقیر است.

در آمریکا و اروپا باید در طول گفت‌وگو دوسوم زمان را به چشم‌های طرف نگاه کنید تا باور کند که صداقت دارید.

آداب حرکات پاها
در بسیاری از کشورها، پا عضو ناظر بدن است؛ مثلا ژاپنی‌ها دوست ندارند، چیزی را با پا به آنها نشان دهند. یا از آن طرف، اوباما همیشه در دیدار با مقامات کشورهای آسیایی پا روی پا می‌اندازد که این نشان از اقتدار او در مذاکره است.

رنگ لباس‌های مذاکره‌کنندگان
آداب تشریفات برای هر رنگ و هر لباسی تعریفی مشخص دارد. در صحنه‌ بین‌المللی کت‌وشلوار سرمه‌ای رنگ اقتدار و صداقت و اعتماد است. روانشناسان می‌گویند که آدم‌های باهوش سرمه‌ای می‌پوشند.

در مذاکره تا وقتی افراد نشسته هستند باید دکمه‌های کت‌شان باز باشد، اما وقتی بلند می‌شوند، باید دکمه‌ها را ببندند.

آداب تقدیم سوغاتی
در تقدیم سوغاتی، آداب کشورها را باید در نظر گرفت. ارزش تجاری هدیه‌ای که به‌صورت سوغاتی به کارمندان دولتی داده می‌شود، نباید بیشتر از پنجاه دلار باشد.

در مورد سران کشورها هم غالبا سوغاتی‌هایی با سقف ارزش تجاری سیصد دلار اهدا می‌شود. این هدایا نباید پنهانی اهدا شوند تا شکل رشوه به خود بگیرند.

سوغاتی باید با بسته‌بندی شکیلی مطابق با فرهنگ کشور مقابل ارائه شود؛ مثلا بسته‌بندی سیاه و بنفش برای چینی‌ها مفهوم مرگ و نیستی را تداعی می‌کند یا در ژاپن، هدایای چهارتایی نشانه مرگ است! باید مراقب بود که حدود مسائل انسانی هم در این هدایا رعایت شود

آداب دست دادن دیپلمات‌ها
در جلسات بین‌المللی، مقام بالاتر دست خود را جلو می‌آورد، دست‌ها باید خشک باشند و تا وقتی که دست‌دهنده دست خود را پس نکشیده، دست دادن باید ادامه پیدا کند.

 

فایل صوتی آداب مذاکرات بین المللی، لباس پوشیدن،نحوه دست دادن،آداب نشستن و…

 

2 نظر

  1. سلام و دورود به شما بزرگوار عزیز
    مطالب سایت شما بسیار عالی و کاربردی می باشد و مطالب روز را مورد تحلیل و بررسی قرار می دهید و همینطور به نکات ریز هم اشاره می کنید .که مفید برای تمام افراد در رشته بین الملل می باشد.
    شاد و تندرست باشید.
    از زحمات شما سپاسگزارم.

  2. سلام عرض ادب . از مطالب مفید و راهنمایی های جنابعالی در خصوص تشریفات متشکرم. نظرات شما بسیار سازنده و راهگشا هستند. با سلامتی و موفقیت برای حضرتعالی. ارادتمند .فرشاد میو ه چیان .سازمان فرهنگی هنری شهرداری

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*